Ngày mở cửa hàng đầu tiên, tôi không nghĩ xa đến mức có một cái xưởng của riêng mình. Tôi chỉ nghĩ một điều rất đời: làm sao bán hết lô hàng này để có tiền nhập lô sau.
Gần một thập kỷ sau, tôi đang ngồi viết những dòng này với một hệ thống bán lẻ, một mảng bán sỉ, một local brand thời trang nam, một thương hiệu đồ trẻ em, và một xưởng sản xuất. Tôi kể ra không phải để khoe — mà để nói rằng con đường từ "một cái shop" đến "một thương hiệu" không phải một bước nhảy. Nó là một chuỗi rất nhiều lần làm, sai, sửa, làm lại.
Nếu bạn đang đứng ở khúc "có shop rồi, nhưng muốn lên thương hiệu", đây là vài thứ tôi ước có ai đó nói với mình sớm hơn.
Giai đoạn đầu, tôi giỏi bán. Nhập đúng hàng, đẩy đúng giá, chốt đơn nhanh. Doanh thu lên, tôi tưởng mình đang xây thương hiệu.
Không. Tôi đang chạy một cái shop tốt. Khác nhau ở chỗ: khi bạn ngừng chạy quảng cáo, khách có còn nhớ tên bạn không? Họ mua vì rẻ và tiện, hay vì là của bạn?
Thương hiệu bắt đầu từ ngày tôi tự hỏi: nếu mai có 10 shop bán y hệt hàng tôi đang bán, khách chọn tôi vì điều gì? Câu trả lời đó buộc tôi đi tìm chất riêng — về sản phẩm, về cách phục vụ, về cái "chất" mình muốn khách mặc lên người. Đó là lúc Mantra thật sự bắt đầu, chứ không phải lúc tôi đăng ký tên.
Có một ngưỡng mà nếu bạn muốn lên thương hiệu thật, bạn không thể mãi lấy hàng có sẵn của người khác. Vì hàng có sẵn thì ai cũng lấy được, và bạn không kiểm soát được chất lượng lẫn câu chuyện.
Tôi quyết định đi vào sản xuất — lập xưởng Feng Fu. Tôi xin nói thật: nó khó hơn bán hàng rất nhiều. Bán hàng sai thì mất một đơn. Sản xuất sai thì ôm cả lô vải, cả dây chuyền, cả lương công nhân. Áp lực dòng tiền nặng hơn hẳn.
Nhưng đó là cây cầu bắt buộc nếu bạn muốn làm chủ chất lượng, chủ giá vốn, và chủ tốc độ ra mẫu. Bài học của tôi: đừng nhảy vào sản xuất khi mảng bán còn chưa vững. Sản xuất khuếch đại mọi thứ — cả điểm mạnh lẫn lỗ hổng. Phải có dòng tiền và đội ngũ đủ chắc trước đã.
Khi còn một shop, bạn có thể tự làm tất. Khi lên hệ thống và xưởng, cái giới hạn không còn là sức bạn nữa, mà là đội ngũ và hệ thống bạn dựng được.
Tôi mất kha khá thời gian để chấp nhận điều này: việc của người chủ không phải làm giỏi nhất mọi khâu, mà là xây được chỗ để người khác làm giỏi. Tuyển người, đào tạo, viết quy trình, giao việc, chịu được cảm giác người ta làm chưa bằng mình — rồi kiên nhẫn để họ giỏi lên. Đây là phần ít hào nhoáng nhất nhưng quyết định bạn dừng ở một shop hay đi xa được.
Thời trang có một cái bẫy chết người: hàng tồn theo mùa. Mẫu năm nay năm sau khó bán. Bạn có thể "lãi trên giấy" mà vẫn nghẹt thở vì tiền nằm hết trong kho.
Suốt 9 năm, lần nào tôi gặp khó cũng đều quay về một câu hỏi: dòng tiền còn thở được bao lâu? Lên thương hiệu, mở xưởng, mở rộng — tất cả đều ngốn tiền mặt khủng khiếp. Tôi học cách đi chậm hơn cái tôi muốn, để chắc hơn cái tôi cần. Tham vọng phải đi kèm một bảng tính tỉnh táo.
Tôi đọc nhiều, nghe podcast, học không ngừng. Nhưng nếu phải chọn một thứ tạo nên khác biệt, tôi sẽ không chọn một chiến lược thông minh nào cả. Tôi chọn việc xuất hiện mỗi ngày, kể cả ngày chán nhất.
Xây thương hiệu là một trò chơi dài. Có những năm trông như giậm chân tại chỗ, rồi tự nhiên mọi thứ cộng dồn bật lên. Người trụ lại không phải người thông minh nhất, mà là người còn ở đó khi những người khác đã bỏ cuộc.
Tôi luôn tin điều này, và viết nó ra để bạn tin: người bình thường vẫn xây được một doanh nghiệp lớn — nếu dám bắt đầu, chịu học và kiên trì mỗi ngày. Tôi là một người bình thường. Tôi chỉ không dừng lại.
Nếu bạn đang ở khúc đầu, đừng sốt ruột vì chưa có xưởng, chưa có thương hiệu. Hãy vững cái shop trước. Mọi thứ lớn đều bắt đầu từ một lô hàng bán hết.
Đọc thêm cùng chủ đề:
Nguyễn Thế Hiền (sinh 1994) — nhà sáng lập Hi-En Store, Mantra, Chini Kids và xưởng sản xuất Feng Fu. Gần 10 năm đi từ một cửa hàng nhỏ đến hệ thống bán lẻ – bán sỉ – thương hiệu riêng – tự chủ sản xuất. Chồng, bố của hai con gái; viết để giúp nhiều người Việt dám xây doanh nghiệp của riêng mình.
